17 - 03 - 2004 - Archiwum Diecezjalne
ARCHIWUM DIECEZJALNE
DZIEJE
Archiwum Diecezjalne w Pelplinie, jako instytucję naukową, utworzył biskup Stanisław Wojciech Okoniewski l IV 1928 r. Było to Archiwum Diecezji Chełmińskiej. Po 25 marca 1992 r. wprowadzono nazwę: Archiwum Diecezjalne w Pelplinie.
Mimo znacznych strat poniesionych w czasie dziejowych niepokojów, a szczególnie w okresie drugiej wojny światowej, odznaczającej się często celowymi działaniami zaborczymi i niszczycielskimi, pelplińskie archiwum jest liczącym się wśród tego rodzaju pomorskich placówek naukowych. Zawiera ono stary i stosunkowo bogaty zasób historyczny, służący do poznania przeszłości nie tylko diecezji, obejmującej swym zasięgiem Ziemię Chełmińską, Lubawską i Pomorze Nadwiślańskie, lecz także do dziejów społecznych, gospodarczych, kulturalnych, a nawet politycznych regionu. Najstarszy z przechowywanych dokumentów pochodzi z 1224 r. Z okresu księgi wpisów dokumentacja konsystorza generalnego (Acta consistorii) zachowała się od 1599 r., zaś kancelarii Biskupiej (Acta curiae) i kapituły katedralnej od 1601 r. Natomiast dla archidiakonatu gdańskiego akta biskupie (wizytacje) zaczynają się od 1583 r., akta konsystorza od 1589 r.
Miejscem przechowywania akt biskupich i kapitulnych była katedra chełmżyńska, w 1824 r., wraz ze stolicą biskupią, przeniesiono je do Pelplina. W XIX w., zgodnie z zasadą przynależności terytorialnej, włączono do zasobu akta otrzymane z Włocławka i Gdańska (Gedanensia, 100 wol.) i Kamienia Krajeńskiego (Kamienensia, 18 wol.), a także akta zakonne (Monastica), liczące kilkaset ksiąg i poszytów, po skasowanych klasztorach pomorskich (Pelplin, Kartuzy, Koronowo, Toruń, Chełmno, Żarnowiec, Żukowo), Varia (akta różnej treści i proweniencji) oraz tzw. akta regencyjne z lat1772-1850, dotyczące spraw kościelnych, przekazane przez władzę państwową. W czasie drugiej wojny światowej cały zasób Niemcy wywieźli do Gdańska, skąd część staropolską, przetransportowano do kopalni soli w Grasleben i Warcina. Po wojnie, ze znacznymi ubytkami, rewindykowano je do Pelplina. Pozostawione w Gdańsku akta kurialne i regencyjne z lat 1772-1939 (blisko 20 tys. poszytów) spłonęły razem z tamtejszym Archiwum Państwowy w 1945 r. Archiwum kapitulne z okresu 1824-1939 pozostawiono w kapitularzu i dzięki temu ocalało, choć również poważnie zdekompletowane.
W latach 1980-1984 wybudowano nowy gmach archiwum. Jesienią 1984 r. umieszczono w nim cały zasób, liczący aktualnie ok. 130 mb akt. Zasób jest zinwentaryzowany i udostępniony do badań naukowych.
Archiwum diecezji pelplińskiej
dyr. Ks. dr hab. Anastazy Nadolny
archiwum@diecezja-pelplin.pl
tel. (058) 536 12 22
Źródło: Diecezja Pelplińska / Obsługa techniczna R-net / www.rnet.pl